درفش سه رنگ ایران

تاریخ فشرده درفــــش ســـه
رنگ و شیر و خورشید

از دوران های پیش از زایش «میترای آدمی روی» این باور درمیان آریائیان ( ایرانیان) روا میبوده که سر انجام رهائی دهنده ای خواهد آمد  و به این باور میبوده اند که خوار و بار و بهروزی وفراوانی به گونهٍ گاو فربهی است که در درون غاری جای دارد و هنگامیکه میترا زاده شد گفتند که او همان رهائِی بخشی است که ما چشم براهش بودیم. و هم اوست که باید گاو را بکشد. ایرانیان شیر را نماد نیرومندی و مردانگی و سروری میپنداشتند.

 برگه هائی که در کاوش های باستانشناسی بدست آمده نشان میدهد که پیوند تنگاتنگی میان پیکره "شیر" و "میترا" وجود دارد. نقشی که در زیر پله های کاخ آپادانا در تخت جمشید میبینیم (شیری گاوی را می درد) این گمان را استوار تر میکند. در برگه های بدست آمده در اروپا (آئین میترا تا بدانجا رسوخ کرده بود) میبینیم که "میترا" که گاه زاده سنگ گاه زاده خورشید، گاه زاده و همتای «آناهیتا» خوانده میشود در غاری گاوی را میکشد. در آوند ها، سنگ نبشته ها، برگه ها، کاسه ها وبشقاب های ایران کهن نمونه هائی از شیر که گاوی را میکشد نمودار است.

در درازای تاریخ به برگه های استواری بر میخوریم که پدران ما «خورشید» را بر تر از دیگر «خدای گونه» ها بر شمرده و آنرا نشانه بی مرگی، بر تری و نیرو مندی میدانستند. همچنین میدانیم که "میترا" یا ایزد مهـــر را خدای روشنائی و نیرومندی میانگاشته اند و خورشید را نماد و سمبول او میشمردند و بر آن بودند که خورشید با گوش و چشم سراسر گیتی را در زیر نگرش خویش دارد. به همین انگیزه به خورشید "مهر" هم گفته میشود که نام دیگر میترا است. (چگونه است که اسلام و آئین های دیگر این باور ها را به نفع خود تغییر داده اند)

در ادبیات "مزد یسنا، یشت ها" زرتشت همبستگی میان میترا و (خورشید) را پذیرفته و میگوید: خورشید نشانه پادشاهی و چیرگی ایران بوده است. در بالای چادر شاهان چهره خورشید که از بلور ساخته شده بود میافراشتند.  گمان کرده اند که ایرانیان خورشید پرستند ولی در باور ایرانیان «شـــیـــد» (نور) است که بزرگترین آفریننده همه چیز است و خورشید تنها باز تابی از اهورا مزدا (خدا) است.

هخامنشیان و درفش

زنجیره شاهان آریانی بر امپراتوری ایران بزرگ فرمان راندند. سواران پیشاپیش میرتاختند و سپس بار و بنه و سپس پیادگان می آمدند. کورش در پیش سواران میرفت. هر دسته از سپاه پرچمی داشت. پرچم کورش عبارت بود از پیکره شهابی (عقابی)  با بالهای باز که بر روی نیزه ای بلند نصب کرده اند. نشان از این است که بر روی پارچه ای نقش نبسته است. شهباز نشان توانمندی و بلند پروازی و تیز بینی بوده و در بیشتر برگه ها و سنگ نبشته ها دیده میشود. درفش کاویان آنان آْنگونه که از برگه ها بر میاید دراز گوشه (مستطیل) بوده که بر چهار سه گوشه تقسیم شده بود.

ساسانیان و درفش

ساسانیان به پرچم خود درفش کاویان میگفتند که از یک تکه چرم چهار گوش که بر بالای نیزه ای استوار شده بود که نوک نیزه از پشت آن پیدا بود. روی چرم را دیبا کشیده بودندو گوهر کاره شده بود و نقش ستاره ای چهار پر در میان آن بود که فردوسی آنرا «اختر کاویانی» میگوید. درفش ساسانیان همان درفش کاویان فریدون بود منتها بزرگتر و در پائین درفش چهار رشته نوار به رنگ های سرخ، زرد و بنفش آویخته بود که نوک رشته ها را گوهر نشان کرده بودند. این همان رنگ هائی است که در شاهنامه آمده است

هحجوم تازیان

 در نبردی که میان تازیان و ایرانیان در نزدیکی نهاوند رخ داد سپاه ایران شکست خورد و تازیان به درفش کاویان ساسانیان دست یافتند و به همراه فرش بهارستان نزد عمر فرزند خطاب بردند که از گوهر های بسیار پرچم شگفت زده شد و دستور داد فرش را تکه تکه کردند و پرچم را سوزاندند و گهر های آنرا تقسیم نمود.

پس از هجوم تازیان به ایران که نمایش نقش تندیس بر گرده شیر که نمادی از خدا میبوده با اسلام هم آهنگی نداشته را برداشتند و بجای تندیس میترا فقط نماد خورشید بر پشت شیر سوار کردند و نشان شیر و خورشید از آن هنگام بدون تندیس میترا نمایان شد.

 

صفویه و پرچم

تا زمان صفویه نقش شیر و خورشید در تمامی پرچم های ایران بوده است. شیر و خورشید یک نماد ملی بوده و با دگرگون شدن پادشاهان این نشان ملی دگرگون نمیشده. تنها شاه اسماعیل و شاه تهماست بر روی پرچم  خود نشان شیر و خورشید نداشتند. پرچم شاه اسماعیل یکسره سبز و بر بالای آن نقش ماه میبوده است. شاه تهماسب که در ماه (حمل) گوسپند بدنیا آمده نقش گوسپند را در روی پرچم نقش کرد. در زمان صفویه آیات قران و کلمات تازی (عربی) بر روی پرچم ظاهر شد. 

افشاریه و پرچم

تا زمان نادر شاه افشار پرچم ها در بیشتر موارد نوک تیز است و از همه رنگ  ها استفاده شده.  نادر شاه این مرد خودساخته و میهن پرست که اž 6F; دل مردم برخاسته و ایران تکه پاره را به زیر یک پرچم آورد و تا هندوستان، مرز چین ، خوارزم، موصل، کرکوک، بغداد و دهلی را زیر پا گذاشت و تا آن زمان که پرچم یک رنگ بود (سبز یا سرخ یا سیاه) دارای سه رنگ سبز و سپید و سرخ با هم شد. درفش شاهی نادر سرخ و زرد و دارای نقش شیر میبوده. پرچم در زمان نادر چهار گوش است.  بنا بر این پرچم مستطیل و



سه رنگ نادر مادر پرچم سه رنگ ایران است که نقش شیر و خورشید بر آن نشسته ولی هنوز شیر شمشیری در دست ندارد.



پرچم نادرشاه بین سالهای 1736 تا 1747

شمشیر و قاجار ها

در هیچیک از نگاره ها، سکه ها، نوشته ها، سنگ نبشته هاو قالیچه های ایرانی تا زمان قاجار نقشی از شمشیر دیده نمیشود وهنوز شیر و خورشید تنها نماد ملی ایران باقی میماند.

آقا محمد خان قاجار با تمام کینه ای که با افشاری ها داشت از سه رنگ تنها سبز را از پرچم برداشت و سرخ را رها نمود ولی در میان آن دایره سپیدی را نگاه داشت و هنوز شیر و خورشید را که از پیشینیان رسیده از میان نبرد.  گرچه شاهان و امیران همدیگر و قبیله ها را از بین میبرند ولی شیر و خورشید که نماد ملی است بر جای میماند.

چون آقا محمد خان بشدت مذهبی بود وبعضی پرچمهای صفویان شیر و خورشید و برخی شمشیر دو سر علی را نقش کرده بود  را در هم آمیخت و شمشیر بدست شیر داد.  شمشیر نماد نیرومندی و نشان مردانگی و توانمندی، نیرو و دلاوری میبوده. نظامی گنجوی میگوید:

با لشـــــــگر خـــــــود کشـــــیده «شــمشیــــر» افــــتــــاده در آن قــبــیــــلـــــه چـــــون «شـــــــــیــــر»


پرچم سلطنتی دوران قاجار

در زمان فتحعلی شاه دو گونه پرچم میبوده؛ یکی پرچمی یکسره سرخ رنگ با شیری نشسته (بی شمشـــیر) و خورشید بر پشت آن در میان پرچم، بالای چوب پرچم دستی از سیم ناب کار گذارده بودند که شاید نمادی از دست امام علی بوده است. این درفش زمان جنگ بوده است. دیگری درفشی بود یکسره سبز رنگ باز هم شیری نشسته (با شمشیر) و خورشید بر پشت وبر بالای چوب پرچم پیکانی زرین کار گذارده بودند؛ این پرچم زمان صلح میبوده. در هر دو پرچم پرتوهای خورشید سراسر پهنه پرچم را پوشانیده است.

سفیر فتحعلی شاه در هنگام ورود به شهر پترو گراد نگاره زیبائی از شیر و خورشید که بر پرچمی یکسره سپید کشیده شده در جلو حرکت میداده. با نگرش به پرچم زمان جنگ و صلح و پرچم سپید زمان دوستی میتوان انگاشت که در آن زمان سه رنگ پرچم میبوده سرخ، سبز و سپید. 

تاج ، پرچم و محمد شاه

در زمام محمد شاه قاجار تاج بر بالای نشان شیر و خورشید ظاهر میشود.  سندی از زمان قاجار در دست است که در کتاب «پارس» لوئی دو بو Luis De Beaux نیز به آن اشاره شده:

« پس برای هر دولتی نشانی ترتیب داده اند. دولت علیه ایران را هم نشان «شیر و خورشید» متداول بوده است که قریب سه هزار سال، بل متجاوز، از عهد زرتشت این علامت بوده. سبب انتشار آن شاید این باشد که در دین زرتشت، آفتاب را مظهر کل و مربی عالم میدانستند...»

سر انجام در یکسد و پنجاه سال پیش دستگاه فرمانروائی ایران میپذیرد که نشان شیر و خورشید یک نشان فرهنگی، تاریخی و دینی که ریشه در هزاره های کهن ( از زمان زرتشت، بل متجاوز) دارد.


پرچم محمد علی شاه قاجار 1907
 

امیر کبیر و پرچم

امیر کبیر این مرد میهن پرست دستور داد بر روی خرابه های مساجد سرباز خانه ساخته شود، لباس سربازان را یکنواخت و تنها از پارچه بافت ایران استفاده شود وی دستور داد تا دکمه های لباس سربازان نشان شیر و خورشید داشته باشد. این نشان در روی دکمه لباس ها تا بهمن هزارو سیصدو پنجاه و هفت باقی ماند.  با نگرش و دلبستگی که به نادر شاه داشت پرچم های سه گانه زمان فتحعلی شاه را بهانه کرد و دستور داد درفش ایران دارای همان سه رنگ سبز، سپید و سرخ زمان نادری یکپارچه گردد. همچنین نقش تاج را از بالای نشان شیر و خورشید برداشت ولی در شمشیر و شکل پرچم (مستطیل) دگر گونی بوجود نیاورد.


پرچم مظفرالدین شاه قاجار 1907

شکل درفش

در سال هزارو دویست و هشتادو چهار خورشیدی برابر با هزارو نه سد و شش پارسائی که جنبش مشروطه را مظفر الدین شاه دستینه نهاد در متمم قانون اساسی شکل درفش به این صورت آمده است:

«الوان رسمی بیرق ایران، سبز، سفید و سرخ و علامت شیر و خورشید است» در این برگه تاریخی از کنار هم قرار گرفتن و اندازه رنگ ها و پهنای درفش سخن بمیان نیامده.

در مجلس یکم شماری روحانی بودند که به پیروی از دین اسلام نگاشتن نگاره ها را نا روا میدانستند. گروهی نو اندیش که شمارشان بسیار بود برآن شدند که نگذارند نازش های  فرهنگ گذشته پایمال شود. از جمله اینان شادروان ارباب کیخسرو و شاهرخ نماینده زرتشتیان بودند. با رایزنی برنامه ای حساب شده ریختند و در جلسه مجلس پس از سر آغازی شیوا گفتند:

«همه میدانیم که نود در سد ایرانیان مسلمانند. و رنگ سبز رنگ دلخواه پیامبر اسلام و رنگ دین است. پس بر بالای پرچم جای گیرد.

زرتشتیان هزاران سال پشت اندر پشت در این سرزمین زاده و زندگی کرده اند در قرآن نیز اشاره ای به این دین شده. رنگ سپید که رنگ ویژه کیش زرتشتی است و همچنین رنگ آشتی و پاکدلی است بپاس بزگداشت این مردم آزاده در زیر رنگ سبز جایگزین کنیم.

به پاس خون شهیدان راه اندیشه و باور بویژه فرزند علی و انقلاب مشروطه رنگ سرخ را در آن جای دهیم.

هنگامیکه مجلس کاملا آماده شده سخن به نشان شیر خورشید میکشد و گفته میشود. انقلاب مشروطه در امرداد به پیروزی رسید، ماه امرداد در برج اسد (شیر) جای دارد، از سوی دیگر چون بیشتر مسلمانان ایرانی "شیعه" و پیرو علی هستند و شیر همچنین پیشنامی از نام های علی است و او را "اسد الله" می خوانند بر این پایه شیر را هم که نشانه امرداد و هم نشانه پیشوای یکم است بیادگار به پرچم نقش کنیم.

 چون مشروطیت در میانه امرداد به پیروزی رسید و خورشید در این روز در اوج نیرو مندی و گرمای خود است پیشنهاد میکنیم خورشید را نیز بر پشت شیر سوار کنیم که هم نشانه علی باشد هم نشانه امرداد و هم یاد آور روز چهاردهم امرداد وهم نشانه کهن ایرانیان. (نکته در خور توجه اینکه به «میترا» وارتباط آن با خورشید و مهر نشده تا مبادا روحانیان درون مجلس بر آشفته شوند.) زمانیکه دیدند زمینه مساعد است و مخالفی نیست گفتند حال که شیر را نشانه علی دانستیم باید " ذوالفقار" را نیز به دستش بدهیم.

نمایندگان دور اندیش با شتاب بر اساس اصل پنجم متمم قانون اساسی پیشنهاد و به تصویب رساندند. در این برگه تاریخی اشاره ای به تاج در بالای شیر و خورشید نشده است.

  
نویسنده : بوی یاس ; ساعت ۱:٤٧ ‎ب.ظ روز پنجشنبه ۱٩ شهریور ۱۳۸۸
تگ ها : درفش ایران